x
x
GERİ

AVRUPA BİRLİĞİ’NİN İNSAN HAKLARI KONUSUNDAKİ DESTEKLERİ

AVRUPA BİRLİĞİ’NİN İNSAN HAKLARI KONUSUNDAKİ DESTEKLERİ

10.09.2021

Ulus-ötesi veya ulus-üstü bir siyasi birlik projesi olarak ortaya çıkan Avrupa Birliği (AB), varlığını üzerinde ittifak edilmiş çeşitli norm ve ilkelere dayandırarak siyasi rejimini olgunlaştırmıştır. Demokratik tutumun içselleştirilmesi ve yaygınlaştırılması, hukukun üstünlüğü yaklaşımının hem yasalara hem de uygulamaya hâkim kılınması, insan haklarının güçlendirilmesi ve savunulması bu norm ve ilkelerden başlıcalarıdır. İnsan haklarına saygı temel ilkesine uygun olarak AB, dış ilişkilerinde de insan haklarını desteklemeyi taahhüt etmektedir. Bu doğrultuda AB, 2012 yılında İnsan Hakları ve Demokrasi Stratejik Çerçevesi’ni kabul etmiştir ve bu çerçeveyi uygulamak için bir eylem planı geliştirmiştir. Çerçeve, AB politikasının insan hakları ve demokrasi konusundaki etkinliğini geliştirmeye yönelik ilkeleri, hedefleri ve öncelikleri tanımlamaktadır. Bu ilkeler, iç ve dış politikaların örtüştüğü durumlar da dahil olmak üzere insan haklarının tüm AB politikalarına dahil edilmesini gerekli kılmaktadır. AB, Kasım 2020’de üçüncü AB İnsan Hakları ve Demokrasi Eylem Planı’nı kabul etmiş ve 2020-2024 dönemi için hedeflerini ortaya koymuştur.

İnsan Hakları ve Demokrasi Stratejik Çerçevesi’yle uyumlu olarak sivil toplum kuruluşlarına destek vermek, dünya çapında demokrasiyi ve insan haklarını geliştirmek amacıyla AB tarafından “Avrupa Demokrasi ve İnsan Hakları Aracı (EIDHR)” oluşturulmuştur. 2014-2020 dönemi için AB tarafından belirlenen ve EIDHR kapsamında tahsis edilen 1,3 milyar Euro bütçeyle, 2014 ve 2020 yılları arasında insan haklarını ve demokrasiyi güçlendirmek üzere çeşitli sivil toplum kuruluşları desteklenmiştir. Bu aracın önemli bir özelliği, diğer birçok hibe/destek programından farklı olarak, proje/program desteği için ilgili hükümetin onayının gerekli olmamasıdır. Buna ek olarak AB, 2014 yılında Komisyon tarafından geliştirilen bir programa dayalı olarak, insan hakları temelli bir yaklaşımı tüm kalkınma programlarına aşamalı olarak entegre etmeyi taahhüt etmiştir.

Türkiye’de EIDHR vasıtasıyla insan haklarının güçlendirilmesine yönelik çeşitli projeler finanse edilmiştir. Yerel düzeyde yeterince temsil edilmeyen grupların ulusal düzeyde diyalog ve karar alma süreçlerine dahil olmaları için yetkilendirilmesine yardımcı olunmuştur. Türkiye’de 150’den fazla projeye toplamda yaklaşık 30 milyon Euro tutarında fon sağlanmıştır ve şu anda 40’ın üzerinde proje devam etmektedir.

Aralık 2020’de, AB’nin dış finansman araçları için yeni bir yasal temel üzerinde siyasi bir anlaşmaya varılmıştır. Yeni araç “Küresel Avrupa” olarak adlandırılmakta ve 2021-2027 dönemini kapsamaktadır. Toplam 1,362 milyar Euro tahsis edilen Küresel Avrupa programı, AB Parlamentosu ve Konseyi tarafından resmi olarak kabul edildikten sonra yürürlüğe girecektir.

AB, AB üyesi olmayan ülkeler veya bölgesel kuruluşlarla yapılan siyasi diyaloglara düzenli olarak insan hakları konularını dahil etmektedir. Ayrıca, yaklaşık 40 ülke ile insan hakları konusu özelinde toplantılar düzenlemektedir. AB ile AB üyesi olmayan ülkeler veya bölgesel örgütler arasındaki ikili ticaret anlaşmaları ve çeşitli ortaklık ve iş birliği anlaşmaları, insan haklarına saygıyı temel unsur olarak tanımlayan bir insan hakları maddesi içermektedir. Uygunsuzluk durumları söz konusu olduğunda iş birliğini azaltmak veya askıya almak gibi farklı önlemler uygulanmaktadır. Yasal olarak bağlayıcı olmamakla birlikte, AB tarafından kabul edilen insan haklarına ilişkin AB yönergeleriyle ilgili olarak dünya çapındaki AB temsillerinde görüşmeler gerçekleştirilmektedir. Görüşülen konular silahlı çatışmalarda çocukları korumadan uluslararası insan hukukuna uymaya, kadın ve kız çocuklarına yönelik şiddetle mücadeleden din ve inanç özgürlüğünü teşvik etmeye kadar çok geniş bir alanı kapsamaktadır.

Aralık 2020’de AB, küresel insan hakları ihlallerine karşı yaptırım oluşturan bir düzenlemeyi kabul etmiştir. Bu düzenlemeyle, dünya çapında ciddi insan hakları ihlallerinden sorumlu olan veya bu ihlallerle bağlantılı olan devlet ve devlet dışı aktörler de dahil olmak üzere bireylerin ve kurumların hedef alınmasına olanak tanınmaktadır. Mart 2021 itibarıyla AB Konseyi, AB’deki varlıkları dondurulan ve şu anda AB’ye seyahat yasağına tabi olan on bir kişi ve dört kuruluşa kısıtlayıcı tedbirler ve seyahat yasağı getirmiştir.

AB; Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu Üçüncü Komitesi, BM İnsan Hakları Konseyi, Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Teşkilatı ve Avrupa Konseyi gibi çok taraflı forumlara katılımıyla insan haklarını desteklemektedir. AB ayrıca Uluslararası Ceza Mahkemesi aracılığıyla uluslararası adaleti aktif olarak desteklemektedir. AB tarafından yıllık olarak “Dünyadaki İnsan Hakları ve Demokrasi” raporu yayınlanmakta olup bu rapor dünyadaki insan hakları durumunun yanı sıra AB’nin raporlanan yıl içerisindeki uygulamalarına ilişkin bir genel bakış sunmaktadır.

AB’nin insan haklarıyla ilgili olarak yürüttüğü çalışmalar Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) ile birebir ilişkilidir. SKA’lar sosyal, ekonomik ve çevresel amaçlarıyla olduğu kadar demokratik yönetim, hukukun üstünlüğü, adalete erişim ve kişisel güvenlik konularındaki amaçları vasıtasıyla da insan haklarını desteklemeyi hedeflemektedir. Bu kapsamda, AB’nin insan hakları konusunda yürüttüğü tüm çalışmalar SKA’ları güçlendirmeye yönelik bir çerçeve sunmaktadır. SKA’lar kapsamında ele alınan bir diğer amaç olan SKA’lara erişilmesi için kolaylaştırıcı bir uluslararası ortamın sağlanması açısından AB; AB devletleri, AB üyesi olmayan devletler ve STK’lar düzeyinde yürüttüğü çalışmalarla bu amaca da hizmet etmekte ve sürdürülebilir kalkınmayı destekleyen bir politik çizgi izlemektedir.